Think Quit: Grymuso nyrsys i helpu cleifion i roi'r gorau i ysmygu
Ysmygu tybaco yw prif achos marwolaeth y gellir ei hatal ledled y byd, ac mae gan Fwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg (BIP CTM) un o'r cyfraddau ysmygu uchaf o holl fyrddau iechyd Cymru.
I fynd i'r afael â hyn, derbyniodd tîm ymchwil o BIP CTM, Prifysgol De Cymru ac Uned Gwyddor Ymddygiad yn Iechyd Cyhoeddus Cymru gyllid gan Ymddiriedolaeth Nyrsio Burdett i gynnal yr astudiaeth Think Quit.
Archwiliodd yr astudiaeth, a chafodd ei gynnal rhwng Mehefin 2024 ac Awst 2025, beth sy'n helpu a beth sy'n rhwystro nyrsys rhag siarad â chleifion am ysmygu a'u atgyfeirio at Helpa Fi i Stopio. Mae pobl sy'n defnyddio'r gwasanaeth rhoi'r gorau i ysmygu cenedlaethol Helpa Fi i Stopio dair gwaith yn fwy tebygol o roi'r gorau i ysmygu na'r rhai sy'n ceisio rhoi'r gorau iddi ar eu pen eu hunain. Fodd bynnag, mae atgyfeiriadau at Helpa Fi i Stopio yn parhau i fod yn isel.
Un rhwystr allweddol a chafodd ei dynnu sylw at oedd nad oedd nyrsys yn aml yn gweld enghreifftiau o ganlyniadau llwyddiannus pan oedd cleifion yn cael eu hatgyfeirio.
I fynd i'r afael â hyn, gweithiodd y tîm ymchwil gyda nyrsys a rhanddeiliaid eraill i ddylunio a lansio'r ymyrraeth Think Quit. Cafodd yr ymyrraeth ei lansio yn Ysbyty Brenhinol Morgannwg ym mis Tachwedd 2025, wedi’i gynllunio ar y cyd â nyrsys ar draws BIP CTM ac roedd yn cynnwys rhoi adborth i nyrsys ar ganlyniadau eu hatgyfeiriadau, gan eu helpu i deimlo'n hyderus i ddechrau'r sgyrsiau hyn gyda chleifion. Gweler enghraifft o “Mae Eich Atgyfeiriadau'n Bwysig” - yr adborth a chafodd ei ddarparu i nyrsys. (yn agor PDF)
Dywedodd Dr Jessica Baillie, Prif Ymchwilydd, Iechyd y Cyhoedd: “Roedden ni wrth ein bodd yn cynnal yr ymyrraeth Think Quit, a chafodd ei ddatblygu gennym ni ar y cyd â nyrsys o BIP CTM gyda’r nod o rymuso staff, a dangos iddyn nhw pa mor werthfawr yw eu hatgyfeiriadau, a faint o gleifion sy’n cael mynediad at gymorth i roi’r gorau i ysmygu mewn gwirionedd. Gobeithio y bydd hyn yn ei dro yn cynyddu nifer yr atgyfeiriadau, ac yn arwain at hyd yn oed mwy o gleifion yn elwa o'r gwasanaeth Helpa Fi i Stopio.”
Roedd adborth gan y nyrsys a oedd yn rhan o'r fenter yn cynnwys:
“Mae’n offeryn defnyddiol i ddeall pa mor dda rydyn ni’n gwneud ac i ddeall bod ein hymdrechion yn werth chweil.”
“Efallai y bydd adnodd fel hwn yn fy annog i wneud yr atgyfeiriad hwnnw [i Helpa Fi i Stopio] ar gyfer unigolion.”
“Gall chwalu’r rhwystrau sy’n gysylltiedig â bod yn gyfrifoldeb rhywun arall.”
Dywedodd yr Athro John Geen, Cyfarwyddwr Cynorthwyol Ymchwil a Datblygu (R&D), BIP CTM: “Mae’r prosiect hwn yn enghraifft rhagorol o alluoedd ymchwil y tîm Ymchwil a Datblygu ei hun; gan arddangos arbenigedd mewn dylunio astudiaethau ymchwil, gwneud cais am gyllid ac adeiladu rhwydweithiau ymchwil cydweithredol. Mae'r cryfderau hyn yn dangos y gall y gwasanaeth Ymchwil a Datblygu gynnal ei ymchwil ei hun, cael grantiau a chefnogaeth allanol cystadleuol a chyflawni ymchwil o ansawdd uchel sy'n cael ei chynnal gan ymchwilwyr partner, sydd â effaith fuddiol ar ein poblogaeth ehangach a gofal cleifion.
Er bod y prosiect bellach wedi dod i ben, mae'r tîm yn gobeithio ceisio rhagor o gyllid yn y dyfodol i archwilio a arweiniodd yr ymyrraeth at newid mesuradwy.
Am ragor o wybodaeth am yr astudiaeth, cysylltwch â'r tîm yn CTM.ThinkQuit@wales.nhs.uk.
Os oes gennych ddiddordeb mewn darganfod sut y gall Helpa Fi i Stopio eich cynorthwyo i roi'r gorau i ysmygu am byth, ewch i wefan Helpa Fi i Stopio neu ffoniwch 0800 085 2219 yn rhad ac am ddim.
22/01/2026